HARİTA YÜKSEK TEKNİK OKULU TARİHCESİ

 

 

A. OKULUN KURULUŞUNDAN, YENİDEN YAPILANMASINA (1983) KADAR GEÇEN DÖNEM:

Tarihi kaynaklara göre ilk olarak Harita Okulunun 1818 yılında İstanbul'da kurulduğu bilinmektedir. Gerek Mühendishane-i Berr-i Hümayun (Topçu Okulu), gerekse Harp Okulunun kuruluşlarıyla birlikte öğretim programlarında haritacılık bilimleri yer almış, buna paralel olarak harita subayı yetiştirilmesine başlanmıştır. Kara Harp Okulunun 1853 yılında altıncı döneminde yetiştirilen 32 subaydan 4'ü, 1858 yılında ise 64 subaydan 4'ü Harita Subayı olarak mezun olmuştur. Böylece Silahlı Kuvvetler bünyesinde ilk Harita Sınıfı 1853 yılında kurulmuş bulunmaktadır.

1860 yılında Paris'te kurulan Mekteb-i Osmanî'de bazı Harp Okulu öğrencileri teknik bir öğrenime tabi tutulmuşlar ve mezuniyetlerinde öğretmenliklerde ve Genelkurmay Harita Şubesinde görevlendirilmişlerdir.

1876 yılında Harp Okulu programlarına, öğretmen yetiştirmek üzere; "Coğrafya" için iki yıl, "Topoğrafya ve Resim" için iki yıl, "Teknik Resim" için dört yıl özel öğrenim devreleri konmuştur.

1892 yılında Jeodezi öğrenimi görmek üzere Fransa'ya gönderilen subaylar Türkiye'ye dönüşlerinde 1895 yılında modern haritacılığı başlatmışlardır.

Elde edilen kayıtlara göre, haritacı ya da harita subayı yetiştirilen ilk düzenli eğitim ve öğretim kurumuna 1916 yılında rastlanmaktadır. Bu tarihe kadar, eğitim ve öğretim çalışmaları, düzensiz ve birbirinden kopuk bazı girişimlerden öteye gidememiştir.

1911 yılına kadar, subaylar arasından yetiştirilen haritacı elemanların yeterli olmadığı görülerek, Genelkurmay Dairesi Harita Şubesine bağlı bir “Harita Çizim Okulu” açılmasına karar verilmiştir. Bu amaçla, 1911 tarihinde Harita Çizim Okulu Talimatı hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur. Ancak bu okul, Harita Alım ve Çizim Okulu (Harita Ahz-u Tersim Okulu) adı altında, 1916 yılında öğretim ve eğitime başlayabilmiştir. Bu okul, ikisi orta biri yüksek olmak üzere üç sınıf idi. Bu okulun orta öğrenimini bitirenler, altı yedi ay kadar subay adayı olarak birliklerde çalıştırılırlar ve sonra 11 ay bu okulun üçüncü sınıfında yüksek öğrenim görürler ve başarılı olanlar asteğmen olarak mezun olurlardı. Harita Çizim Okulunun amacı; Osmanlı topraklarına ait haritaların çizim ve çoğaltılması için gerekli “Çizimciler” yetiştirmekti. Bu okula, ortaokul veya dengi okul mezunları arasından yarışma sınavı ile çizim yeteneği olan 15-17 yaşlarındaki öğrenciler alınırdı.

Okulda öğrencilere; haritaların çizimi, temize çekilmesi, birleştirilmesi, basılıp çoğaltılması, fotoğraf, çinkograf, oyma, gravür gibi konular öğretilir ve tatbiki ve teorik topoğrafya, izdüşüm bilgisi gibi dersler okutulurdu. Ayrıca elverişli mevsimlerde, öğrenciler araziye çıkarılarak; tatbiki topoğrafya çalışmaları ve muntazam harita alımı işleri yaptırılırdı. Bu okul iki yıl, yetersizlik nedeniyle, harita şubesinin çizim evinde çalışmıştır. Daha sonra; yatılı olarak önce Kocamustafapaşa yönünde bir konakta, sonra Taksim Kilisesi yanında boş bir ermeni okulunda açılmıştır. Ateşkesten sonra Pangaaltı Harbiyesine taşınmış, bir yıl sonra da Beyazıt'ta bulunan eski Genel Karargâh Komutanlığı binasında kalmıştır. En sonunda 1919'da Şehzadebaşı'nda kiralanan bir konağa taşınmıştır. Bu okul üç dönem mezun vermiştir. Savaş durumu ve ateşkes nedeniyle, İstanbul'da Okulun yönetimine olanak bulunmadığından ve gerçekte yeni hükümet, Ankara'da kurulmaya başladığından 1 Şubat 1923'de bu Okul geçici bir süre kapatılmıştır.

Harita Genel Müdürlüğünün kuruluşuna ilişkin 2 Mayıs 1925 tarih ve 657 sayılı yasanın 8'inci maddesi gereğince, önceden İstanbul'da açılmış olan Harita Alım ve Çizim Okulunun bir devamı olarak, “Harita Yüksek Okulu” adı ile 1 Ekim 1925'te tekrar bir okul açılmıştır. Bu okul Ankara Ulucanlarda Demirciler Caddesi başındaki Çiftefırınlar yakınında kiralanan bir binada çalışmaya başlamış, 1928'de Harita Genel Müdürlüğü Kışlası içindeki binasına taşınmıştır.

Okul aslında beş sınıflı olarak düşünülmüştür. Bu arada okulun en az üç veya beş yıl sonra vereceği ilk mezunların gelişine kadar gerekli eleman gereksinimi ordudan alınan 30 kadar genç subayla karşılanmıştır. Konulan programa göre ikinci sınıf çıkışlıların Kartografya, üçüncü sınıf çıkışlıların Topoğrafya Şubesinde, yüksek öğrenim gören beşinci sınıf çıkışlıların ise öteki şubelerde çalıştırılması düşünülmüştür.

1927 yılı başında Millî Savunma Bakanlığının bir emri ile okulun bir sınıfı kaldırılmış ve okul iki sınıflı olarak kalmıştır. Başlangıçta sınıfların adlarında bir değişiklik yapılmamış, sonradan Bakanlar Kurulunun 25 Nisan 1928 tarih ve 6484 numaralı kararnamesi ile “Askerî Harita Mühendisi” yetiştirmek üzere düzenlenen, yönetmelik yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelik gereği isteklilerin lise mezunu olmaları ve bir yıl öğrenimden sonra Harita Mühendis Yardımcısı olmaları kabul edilmiştir. Bu okul iki dönem mezun vermiştir.

 

(1) Kd.Bnb. Kemal Denkere Ait Diploma (1928),
(2) Harita Okulunun İkinci Sınıf Öğrencileri, Öğretmenleri Arasında Astronomi ve Jeodezi Dersinde (1928),
(3) Harita Yüksek Okulunun 2'nci Sınıf Öğrencileri, Fotogrametri Dersinde Öğretmenleri Arasında (1928)

Harita Yüksek Okulu, yetiştirdiği eleman sayısının yeterli görülmesi üzerine 1929'da kapatılmıştır.

1929'dan başlayarak Harita Genel Müdürlüğünde, haritacılık bilgilerini kazandırma ve araştırma için çeşitli kurslar açılması yoluna gidilmiştir. Birliklerde çeşitli sınıflardan istekli olan subaylardan sınavla seçilenler, 14 aylık bir staj süresinin sonunda Harita Sınıfına geçirilmişlerdir. 14 aylık bu staj süresinin iki ayı kartografya, altı ayı nirengi, altı ayı da topoğrafya bölümlerinde geçmekte idi. Bu kurslar 16 Aralık 1937 tarih ve 497 sayılı MSB Harita Genel Müdürlüğü kurslar yönergesi ile yeniden düzenlenmiştir.

1938'de ilk kez Harp Okuluna Harita Sınıfı için Askerî Liselerden sınavla öğrenci alınmıştır. 1940 yılında Harp Okulundan mezun olan subaylar, iki yıl Topçu Okulunda öğrenim gördükten sonra Harita Okuluna gelmişlerdir. Bu subaylar Harita Okulunda beş ayı teorik, üç ayı tatbikî olmak üzere sekiz aylık bir hazırlık kursuna tabi tutulmuşlardır. Hazırlık kursunu başarı ile bitirenler stajyer olarak Genel Müdürlük Teknik Şubelerinde çalıştırılmışlardır. Stajyerlik sırasında da başarılı olanlar Harita Sınıfında kalmışlardır.

Böylece 1940 yılından itibaren iki yıl öğretim süreli Harp Okulu ve yine iki yıl öğretim süreli Topçu Okulunu başarı ile bitiren subaylar, harita sınıfı için kaynak teşkil etmişlerdir. Bu sistem; 1947 yılı Harp Okulu mezunları dâhil devam etmiştir. Ancak İkinci Dünya Savaşı nedeniyle Harita Okulunun ilk üç dönem mezunlarının Kara Harp Okulu ve Topçu Okulundaki öğretim süreleri kısaltılmış ise de dördüncü dönem mezunlarından itibaren öğretim süreleri normale dönmüştür.

1948 yılında Harp Okulunun öğretim süresi; iki yılı öğrenci, bir yılı ise subay olarak öğrenim görülmek üzere üç yıla çıkarılmıştır. Aynı yıl, Topçu Okulunun öğretim süresi de bir yıla indirilmiştir. Böylece üç yıl öğretim süreli Harp Okulu ile bir yıl öğretim süreli Topçu Okulunu başarı ile bitiren subaylar Harita Okulu için kaynak teşkil etmişlerdir. Bu sistem Harp Okulunun 1948 yılı mezunlarından başlayarak 1958 yılı mezunlarına kadar aynen uygulanmıştır.

Ancak, 1960 yılı Harp Okulu mezunlarından itibaren Harp Okulunda subay olarak okunan üçüncü yıl kaldırılarak Harp Okulu iki yıla indirilmiştir.

Ayrıca 1959, 1960, 1961 ve 1962 yıllarında Harp Okulunda Harita Subayı olarak mezun edilenler, Topçu Okuluna gönderilmeyerek doğrudan doğruya Harita Okuluna gönderilmişlerdir. Böylece 1959 yılı Harp Okulu mezunları dâhil Harita Sınıfına ayrılan subayların Harita Okulundan önce Topçu Okulunda okutulmaları şeklinde uygulamaya son verilmiştir.

Harp Okulu; 1963 ve 1964 yıllarında mezun vermemiştir. Ayrıca 1965, 1966, 1967 ve 1968 yılı Harp Okulu mezunlarından Harita Sınıfına subay ayrılmamıştır. Bu nedenle, Harita Sınıfında meydana gelen subay açığını kapatmak üzere 1966, 1967, 1968 ve 1969 yıllarında Topçu subayları arasında yapılan seçme sınavını kazananlar, Harita Sınıfına geçirilmişlerdir. 1969 yılı mezunlarından itibaren Harita Sınıfına subay ayrılmaya başlandığından, Topçu Sınıfından sınavla öğrenci alımı işine 1970 yılında son verilmiştir.

Yüksek Askerî Şûranın 18 Aralık 1969 günü yaptığı olağanüstü toplantısında alınan 8 numaralı karar gereğince, Harita Okulu adının “MSB Harita Yüksek Teknik Okulu” olarak değiştirilmesi uygun görülmüştür.

Harita Yüksek Teknik Okulunun öğretim süresi MSB ile koordine edilerek Harp Okulu öğrenimi üzerine üç yıl olarak saptanmış ve 1970 yılında Harita Yüksek Teknik Okulu ilk defa üç yıllık öğretim programı uygulamaya başlamıştır.

Bu arada 1969–70 öğretim yılı başında Harp Okulunun öğretim süresi, öğrenci olarak öğrenim görülmek üzere üç yıla çıkarılmış ve ilk mezunlarını 1972 yılında vermiştir. Harp Okulunun öğretim süresi üç yıla çıkarıldığından, 1971 yılında Harp Okulu mezun vermemiştir.

Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Dairesi Başkanlığının 12 Ağustos 1971 gün ve 47/2 sayılı yazısı ile de MSB'lığına bağlı Harita Yüksek Teknik Okulu, Harp Okulu üzerine üç yıl öğretim süreli yüksekokul olarak Millî Eğitim Bakanlığınca tescil edilmiştir.

1977/78 öğretim yılı başında Kara Harp Okulunda Harita Bölümü açılmıştır. Dört yıllık Kara Harp Okulu Harita Bölümü mezunları 1980'den itibaren Harita Yüksek Teknik Okuluna gelerek bu okulda iki yıl süre ile öğrenim görmeye başlamışlardır.

Harita Astsubay sınıf Okulu:

1953 yılına kadar Harita Astsubay ihtiyacı, Silahlı Kuvvetlerden haritacılığa kabiliyetli olanlardan tefrik edilmekte idi. 1953 yılından 1959 yılına kadar Harita Astsubay Okulu iki sınıflı olarak öğretime devam etmiş, yeteri kadar Astsubay yetiştirildiğinden okul 1959 yılında kapatılmıştır.

1967 yılından itibaren Okul, Harita Astsubay Sınıf Okulu hâline getirilmiştir. Kara Kuvvetleri Astsubay Okulundan mezun olan tersim ve matematik bilgisi üstün adaylardan Harita Sınıf Okulunda bir yıllık öğretimden sonra Harita Astsubay yetiştirilmeye devam edilmiştir. 1970 yılından itibaren Silahlı Kuvvetler Astsubay Okulları Yönetmeliği gereğince Lise, Sanat Enstitüsü ve eşiti okul mezunları arasından sınavla öğrenci alınmağa ve yetiştirilmeğe başlanılmıştır.

 

B. 1983 SONRASI EĞİTİM VE ÖĞRETİM FAALİYETLERİ:

2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanununun “Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı yüksek öğretim kurumları ile ilgili hususlar ayrı kanunlarla düzenlenir” şeklindeki ikinci maddesi gereğince, Harita Genel Komutanlığı Kanununun 8'inci maddesini değiştiren 18 Kasım 1983 tarih ve 2961 sayılı yasa ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu Harita Mühendisi subayları yetiştiren Kara Harp Okulu üzerine iki yıl öğretim süreli bir yüksekokul olarak bugünkü statüsünü almıştır.

Harita Yüksek Teknik Okulu Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin 5'inci maddesi uyarınca;

•  Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu harita mühendislerini yetiştirmek,

•  Mesleki konularda uygulama, bilimsel inceleme ve araştırmalar yapmak,

•  Harita ve harita mühendisi subayların tekâmülünü sağlamak,

•  Mesleki ve bilimsel yayında bulunmak, yurt içi ve yurt dışı mesleki yayınları ve yenilikleri izlemek,

•  Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu konularda mesleki kurslar açmak,

•  Kara Harp Okulu mezunu harita sınıfı subayları eğitmek,

•  Harita astsubay ihtiyacını karşılamak üzere seçme sınavını kazanan astsubay adaylarına mesleki bakımdan temel haritacılık bilgilerini vermek,

•  Harita Genel Komutanlığının temsilcilik görevi yapmakla bulunduğu ulusal ve uluslararası bilimsel kuruluşların temsilci kurum büro hizmetlerini yürütmek görevlerini yerine getirmektedir.

Harita Yüksek Teknik Okulunda öğretim ve eğitim faaliyetleri, Temmuz 1985 tarihli “Harita Yüksek Teknik Okulu Öğretim ve Sınav Yönetmeliği” esaslarına göre yürütülmektedir. Öğretim programı, Kara Harp Okulu öğretim programına dayalı olup, üniversitelerin Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği bölümlerinde okutulan, mesleki lisans dersleri ile Genelkurmay Başkanlığınca okutulması emredilmiş olan askerî derslerden oluşmaktadır.Harita Yüksek Teknik Okulunda 39 mesleki lisans dersi, 9 askerî ders okutulmaktadır.

Ayrıca her öğrenciye Atatürkçülük ve Liderlik konularında birer seminer çalışması ile bir araştırma çalışması (bitirme tezi) yaptırılmaktadır. Her eğitim ve öğretim yılı 16'şar haftalık iki yarıyıl öğretimi ile 12 hafta süreli A razi Uygulama Eğitimi ve Fotogrametri ve Kartografya Staj Uygulama Eğitiminden oluşmaktadır.

Harita Yüksek Teknik Okulu Komutanlığı bünyesinde bulunan Harita Astsubay Sınıf Okulunda bir öğretim ve eğitim yılı 16'şar haftalık iki yarıyıl öğretimi ile 12 hafta süreli arazi uygulama eğitiminden oluşmaktadır.

Harita Genel Komutanlığı mühendis kadrolarına atanan dış kaynaklı subayların; Harita Genel Komutanlığında yürütülen hizmetleri tanımaları, mesleki bilgi ve deneyim kazanmaları ve görevlerini yapabilecek hale getirilebilmeleri için 2007-2008 Eğitim ve Öğretim Yılından itibaren 16 hafta süreli Göreve Hazırlama Eğitimi verilmektedir.

Harita Genel Komutanlığı personelinin; mesleki yenilikleri izleyebilmesi, teknik gelişmeleri yakından takip edebilmesi ve daha üst komutanlık veya karargâh görevlerini yapabilecek bilgi, tecrübe ve beceriye ulaştırılması maksadıyla 2006-2007 Eğitim ve Öğretim Yılından itibaren 23 ayrı konuda 50 dönem şeklinde Hizmet İçi Eğitim icra edilmiştir.

Silahlı Kuvvetlerin değişik unsurlarından gelen personele; 2000 yılından itibaren K.K.K.lığı Yurt İçi Mesleki Gelişim (Kurs) Planı Kapsamında, 5 dönem şeklinde Sayısal Haritacılık ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Kursu verilmeye başlanmıştır.

KAYNAKÇA

Harita Genel Müdürlüğü; Türk Haritacılığında 80. Yıl , Harita Genel Müdürlüğü, Ankara, 1975.

Harita Genel Müdürlüğü; Haritacılar Albümü ve Harita Yüksek Teknik Okulu Tarihi: 1916-1980, Harita Genel Komutanlığı, Ankara, 1980.

Ülkekul, Cevat; Cumhuriyet Dönemi Türk Haritacılık Tarihi (İlk On Yıl) , Dönence Yayınları, İstanbul, 1998.

Önder Mustafa; Geçmişten Günümüze Resimlerle Türk Haritacılık Tarihi , Harita Genel Komutanlığı, Ankara, 2002.

Harita Yüksek Teknik Okulu Öğretim ve Sınav Yönetmeliği , Harita Genel Komutanlığı, Ankara, 1985.

Harita Genel Komutanlığı; Türk Modern Haritacılığında Bir Asır , Türkiye İş Bankası, Ankara, 1995.